Diety

Niedobory masy ciała w granicach ok. 15°/e określa się jako niedowagę. Natomiast stan, w którym masa ciała obniży się wię­cej niż o 15% masy należnej trzeba uznać jako wyniszczenie ustroju. Niedowaga jest spowodowana przede wszystkim niedo­borem energetycznym. Tak więc niedowaga występuje wtedy kiedy podaż składników energetycznych pożywienia nie pokrywa w pełni zapotrzebowania energetycznego. Wyniszczenie natomiast charakteryzuje się nie tylko niedoborem energetycznym, lecz także niedoborami białek, witamin i niektórych składników mi­neralnych. Niedowaga może dotyczyć ludzi zdrowych, bardzo aktywnych, pobudliwych, mało wypoczywających. Czasami nieregularne przyjmowanie pokarmów oraz ich nieprawidłowy, dobór są odpo­wiedzialne za niedostateczną podać energii. Należy pamiętać, że wzmożone zapotrzebowanie występuje w takich stanach fizjolo­gicznych, jak okres wzrostu, ciąży i karmienia. Także ciężka pra­ca fizyczna wymaga odpowiednio większego dostarczenia energii w pożywieniu. Bardzo często jednak niedowaga i wyniszczenie zjawiają się w różnych chorobach. Wzmożone zapotrzebowanie na składniki energetyczne występują np. u osób z podwyższoną ciepłotą ciała, z nadczynnością tarczyzy, z psychozami, którym towarzyszy po­budzenie. Do wychudzenia i wyniszczenia mogą również prowadzić za­burzenia trawienia, wchłaniania i wykorzystania pokarmów, istniejące w chorobach przewodu pokarmowego. Tak więc niedo- waga i niedobory innych skałdników pokarmowych mogą wystę­pować w następujących schorzeniach: bezkwaśność, choroby przebiegające z biegunką, stany po resekcji żołądka, stany po resekcji jelita cienkiego, choroby jelit, . przewlekłe zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, marskość wątroby, nowotwory. Różnego stopnia niedowaga może występować także w nie­doczynności przedniego płata przysadki mózgowej oraz w niektó­rych przypadkach cukrzycy. Przed zastosowaniem diety tuczącej lekarz musi rozpoznać przyczynę wychudzenia. Równolegle z leczeniem przyczynowym należy zastosować właściwe żywienie. - Cel diety. Celem diety ludzi wychudzonych i rekonwalescen­tów jest: wyrównanie niedoboru masy ciała, uzupełnienie niedoborów białkowych, witaminowych i składników mineralnych u pacjentów wyniszczonych. Ogólne właściwości diety. W diecie ludzi wychudzonych i re­konwalescentów stosuje się dietę wysokoenergetyczną, aby zapew- Rys. 16. Porównanie, założeń diety ogólnej łatwo strawnej z dietą wysokoenergetyczną — wysokobiałkową: o) dieta ogólna łatwo strawna (10 4.00 kJ, tj. 2500 kcal), b) dieta wy­sokoenergetyczna — wysokobiałkową (14 600 kJ, tj. 3500 kcal) nić dodatni bilans energetyczny, to znaczy wartość energetyczna podanych produktów musi przekraczać dzienne zapotrzebowanie pacjenta. Dieta taka powinna zawierać około 14 600 kJ, (3500 kcal) na dobę. Podaje się w niej ponad 15Cfg białka, ok. 120 g tłuszczu, ok. 450 g cukrowców. Procentowy udział białek, tłuszczów i cu- krowców w wartości energetycznej diety dla ludzi wychudzonych i rekonwalescentów przedstawia rysunek 16. • . Należy wiedzieć, że dodatkowe spożywanie dziennie pokar­mów o wartości.energetycznej o 2092 kJ (500 kcal) większej niż wynosi dzienne zapotrzebowanie powoduje przyrost masy ok. 700 g tygodniowo. A oto przykłady wymienników energetyczno-białkowych za­wierających 2092 kJ (500 kcal) i 25^28 g białka, wymienniki takie można podawać między zasadniczymi posiłkami: 950 cm3 pełnotłustego mleka, tj. ok. 4 szklanek, 4 kawałki chleba, 1 jajo, 1/2 szklanki śmietanki, 3 kawałki chleba, 1 szklanka pełnotłustego mleka, 1 łyżka masła. W stanach wyniszczenia, w których istnieją także niedobory witamin i składników mineralnych, należy je uzupełnić zwiększa­jąc w diecie ilość produktów, w których są one zawarte, a więc mleka, warzyw, owoców. Lekarz może zalecić również w takich przypadkach przyjmowanie farmakologicznych preparatów wita­minowych. Zasady diety dla ludzi wychudzonych i rekonwalescentów są następujące: Stopniowe zwiększanie wartości energetycznej diety aż do uzyskania diety wysokoenergetycznej. Rozłożenie dziennej racji pokarmowej na 5 lub 6 posiłków spożywanych zawsze o tej samej porze. Posiłki powinny być wy­sokoenergetyczne i niewielkie objętościowo (tab. 57). Stosowanie urozmaiconego pożywienia. Jeśli nie ma wska­zań lekarskich dotyczących eliminowania z diety niektórych pro­duktów czy potraw lub jeśli nie istnieje zalecenie stosowania diety łatwo strawnej, to w diecie wysokoenergetycznej wykorzy­stuje się wszystkie produkty spożywcze i wszystkie obróbki ter­miczne. Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal I po--siłek zupa mleczna mleko ryż cukier 300 30 10 607 439 167 145 105 40 1213 290 I śnia­danie pieczywo mieszane masło polędwica ser żółty chleb bułka masło polędwica ser żółty 80 50 20 30 30 824 527 623 485 351 197 126 149 116 84 papryka herbata papryka herbata, cukier 20 10 21 167 5 40 2998 717 II śnia­danie bułka z masłem twaróg z rzod­kiewkami i szczypiorkiem owoce bułka masło twaróg śmietanka szczypiorek rzodkiewki brzoskwinie 50 5 50 10 20 20 100 527 159 314 79 17 21 218 126 38 75 19 4 5 52 1335 319 Obiad ( zupa pomidorowa z lanymi klus­kami schab pieczony ziemniaki fasola- szparagowa sałatka jarzynowa gruszki w kremie waniliowym włoszczyzna pomidory śmietanka mąka jajo schab masło ziemniaki fasola szparagowa marchew pietruszką groszek jabłka ogórek kwaszony oliwa jajo gruszki mleko mąka ziemniaczana cukier żółtko 50 100 20 10 15 150 10 250 100 30 20 20 30 30 10 10 100 70 3 15 10 88 113 1:9 146 100 1690 318 690 159 71 71 84 71 17 377 67 197 142 46 251 146 21 27 38 35 24 404 76 165 38 17 17 20 17 4 90 16 47 34 11 60 35 6003 1196 Jadłospis przykładowy diety tuczącej w wychudzeniu i dla rekonwalescentów (białka 182 g, tłuszcze 120 g, cukrowce 410 g, wit. C 185 mg) Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal Pod­wie­czorek kakao ciasto drożdżowe mleko kakao cukier ciasto drożdżowe 150 5 10 30 347 96 167 628 83 23 40 160 1 238 296 Kolacja kasza gryczana mleko zsiadłe sałata kasza gryczana masio mleko zsiadłe sałata śmietanka 80 5 200 30 10 1 184 159 406 21 79 283 38 97 6 19 1 849 442 Razem , 13 636 3 260 4. Potrawy muszą mieć atrakcyjny wygląd, aby działały po­budzająco na apetyt. Pacjent powinien jadać takie pokarmy, któ­re lubi. Ćwiczenie Ułożyć dietę tuczącą o zawartości 14 600 kJ (3500 kcal). Obliczyć wartość odżywczą jadłospisu.