Diety

W wyniku trawienia składniki odżywcze zawarte w pożywie­niu zostają wchłonięte z przewodu pokarmowego do krwi. Po przejściu przez wątrobę dostają się do tkanek i komórek, gdzie są zużyte do różnych celów. Wszystkim tym procesom, które na­zywają się przemianą materii (metabolizmem), towarzyszy wy­zwalanie się energii. Podstawowym źródłem energii są cukrowce i tłuszcze. Energia chemiczna zawarta w tych związkach ulega podczas ich spalania w ustroju zamianie na inne postacie energii, np. pracę mięśni, energię cieplną konieczną do utrzymania temperatury ciała. Ilość energii wyzwolonej podczas procesu spalania cukrowców, tłusz­czów i białek określa się w dżulach (1 cal m 4,18 J). Wykazano, że 1 g tłuszczu dostarcza średnio 37,6 kJ (9 kcal) ciepła, podczas 1 Truskawki mogą być mrożone. gdy spalanie 1 g cukrowców wytwarza średnio 16,7 kJ (4 kcal) i 1 g białka również 16,7 kJ (4 kcal). Zapotrzebowanie energetyczne człowieka musi uwzględniać trzy czynniki: pokrycie podstawowej przemiany materii, tj. ilości energii, jaką zużywa ustrój w stanie całkowitego spoczynku na utrzy­manie życia (praca serca, mięśni oddechowych, napięcie mięśni szkieletowych, synteza białka); pokrycie specyficznie dynamicznego działania pokarmów, tj. ilości energii zużywanej głównie podczas procesów metabolicz­nych, jakim podlegają cukry, tłuszcze i aminokwasy po wchło­nięciu z przewodu pokarmowego; pokrycie aktywności fizycznej, tj. ilości energii koniecz­nej dla pracy mięśni. Podstawowa przemiana materii (metabolizm spoczynkowy) za­leży od wieku, płci, masy ciała, a także wzrostu. Wartość jej dla dorosłego człowieka wynosi średnio 6300 kJ (1500 kcal). Swoiście dynamiczne działanie pokarmów stanowi średnio po­nad 10% podstawowej przemiany materii. Bardzo zmienną ilość energii, zależną od wysiłku fizycznego, zużytkowuje człowiek na pracę mięśni. U niektórych osób ciężko pracujących fizycznie wydatkowanie energii na pracę może prze­wyższać znacznie metabolizm spoczynkowy. Tak więc całkowita przemiana materii składa się z trzech wy­żej wymienionych wydatków energetycznych. Zapotrzebowanie energetyczne natomiast jest ilością energii, jaką powinien otrzy­mać człowiek w postaci pożywienia dla pokrycia wydatków ener­getycznych związanych z całkowitą przemianą materii. Zapotrze­bowanie energetyczne zmienia się w zależności od wieku, płci i aktywności fizycznej. Jeśli wartość energetyczna pożywienia jest równa zapotrzebowaniu energetycznemu, to bilans energe­tyczny (równowaga między przychodem a rozchodem energii) jest zrównoważony i masa ciała nie zmieni się. Niedostateczne dostar­czenie pożywienia (ujemny bilans energetyczny) powoduje spale­nie zapasów ustroju, co prowadzi do wychudzenia. Natomiast skła­dniki energetyczne doprowadzone do organizmu w nadmiarze i nie zużyte na pracę (dodatni bilans energetyczny) przekształcają się w tłuszcz, co powoduje powstanie nadwagi i rozwoju otyłości. Tabela 44 Przeciętna masa kobiet (kg) w zależności od wzrostu i wieku (A. Szczygieł Podstawy fizjologii żywienia) Wzrost w cm Wiah- /lała! WlcK U'Ud/ 150 152 156 157 160 163 165 168 170 173 175 177 180 183 15 48,1 48,5 49,4 50,8 62,2 53,5 55,3 57,2 59,0 60,8 62,6 64,4 66,8 68,9 20 50,8 51,7 62,6 64,0 55.3 56,7 58 1 59,9 61,7 63,5 64,9 6-1,7 68,5 70,8 25 52,2 53,1 54,0 64,9 56,2 58,1 59,4 61,2 63,1 64,9 66,7 68,5 69,9 71,7 30 53,5 54,4 55,3 56,2 57,6 59,4 60,8 62,6 64,4 66,2 68,0 69,0 71,2 73,0 36 54,9 55,8 66,7 57,6 59,0 60,8 62,6 64,2 66,2 68,0 69,9 71,2 72,6 73,9 40 56,7 57,6 58,5 59,9 61,2 62,6 64,4 66,2 68,0 69,9 71,7 73,0 74,4 75,8 45 58,1 59,0 59,9 61,6 62,6 64,0 65,8 67,6 69,4 71,2 73,0 74,5 76,2 77,6 50 59,4 60,3 61,2 62,6 64,0 65,3 67,1 69,0 70,8 73,0 74,8 76,7 76,6 79,8 55 59,4 60,3 61,2 62,6 64,0 65,3 67,1 69,4 71,7 73,9 75,8 77,6 7o,9 80,3 Tabela 45 Przeciętna masa mężczyzn (kg) w zależności od wzrostu i wieku (A. Szczygieł Podstawy fizjologii żywienia) Wzrost w cm Wiek 152 155 157 160 163 165 168 170 173 175 177 180 183 185 188 15 20 25 30 35 40 45 50 55 48,5 53,1 55 3 57,2 58,1 59,4 60,3 60,8 61,2 49,4 64,0 56,2 58,1 59,0 60,3 61,2 61,7 62,1 50,8 55,3 67,2 59,0 60,0 61,2 62,1 62,6 63,1 52,2 56,7 58,6 60,3 61,2 62,6 63,5 64,0 64,4 63,3 68,1 60,3 61,7 62,6 64,0 64,9 65,3 65,8 67,2 60,0 62,1 63,5 64,4 65,8 66,7 67,1 67,6 59,0 61,7 64,0 65,3 66.2 67,6 68,6 69,0 69,4 60,8 63,6 65,8 67,1 68,0 69,4 70,3 70,8 71,7 62,6 65.3 67,6 69,0 70,3 71,7 72,6 73,0 73,9 64.4 67,1 69,4 70,8 72,6 73,9 74,8 75,3 76,2 66,8 68,9 71,2 73,0 74,8 76,2 74,1 77,6 78,5 67,8 70,8 73,5 75,3 77,1 78,9 79,8 80,3 80,7 68,9 73,0 76,8 78,0 79,8 81,6 82,6 83,0 83,5 71,2 75,3 78,5 80,7 82,6 84,4 85,3 86,2 88,6 73,5 77,6 81,2 83,5 85,7 87,5 88,5 89,4 89,8 j— i ■ W tabelach 44 i 45 została podana masa należna dla kobiet i mężczyzn w zależności od wzrostu i wieku. Pojęcie masy należ­nej nie jest nadal sprecyzowane. Istnieje na świecie wiele norm masy ciała, odchylenia pomiędzy nimi mogą być duże. Przy obli­czaniu masy należnej wg Broka bierze się pod uwagę tylko jeden czynnik — wzrost. Od liczby centymetrów wzrostu odejmuje się 100 i różnica wyrażona w kilogramach wskazuje, ile dana osoba powinna ważyć. Lepszym miernikiem masy należnej jest wskaź­nik Broca-Brugscha: masa należna = wysokość ciała — 100 przy wzroście do 164 cm; — 105 przy wzroście od 165 do 174; — 110 przy wzroście powyżej 175 cm. Stopień nadwagi oblicza się za po­mocą tzw. wskaźnika masy należnej, który wyraża stosunek masy rzeczywistej do masy należnej pomnożony przez 100. ,„ , , ., . . masa rzeczywista Wskaźnik masy należne] = i. • 100 masa należna Za otyłość uważa się wzrost wskaźnika masy należnej powy­żej 1,15, tj. gdy nadwaga przekracza o 15% masę należną. Otyłość najczęściej jest spowodowana nadmierną ilością spo­żywanego pokarmu, przekraczającą zapotrzebowanie energetycz­ne ustroju. Większość przypadków otyłości wynika z przekarmie­nia, jest to tzw. otyłość prosta, w której zaburzenia hormonalne I białka M tłuszcze E=J cukrowce Rys. 14. Porównanie złożeń diety ogólnej łatwo strawnej z dietą niskoenergetyczną — redukcyjną łatwo strawną: a) dieta ogólna łatwo strawna (10 400 kJ, tj. 2500 kcal), b) dieta niskoenergetyczną — re­dukcyjna łatwo strawna (4200 kJ, tj. 1000 kcal) są jej następstwem, a nie przyczyną. Przybywanie masy ciała rozpoczyna się w różnym wieku. Bardzo często początek rozwoju otyłości następuje w wieku dojrzałym w związku z obniżeniem aktywności fizycznej. Wartość energetyczna pożywienia w wieku młodzieńczym po­krywa zapotrzebowanie energetyczne (podstawową przemianę ma­terii (PPM), swoiście dynamiczne działanie pokarmów i aktyw­ność fizyczną). Natomiast w wieku dojrzałym ta sama wartość energetyczna nie zużyta w stopniu wystarczającym na pracę mięśni i PPM powoduje odkładanie się zapasów tłuszczu; im człowiek starszy, tym mniej powinien jeść. I 1 białka tłuszcze =i cukrowce Fys. 15. Porównanie założeń diety ogólnej łatwo strawnej z dietą niskoenergetyczną: a) dieta ogólna łatwo strawna (10 400 kJ, tj. 2500 kcal), b) dieta niskoenergetyczną (6300 kJ, tj. 1500 kcal) Z praktyki wiadomo, że osoby otyłe znacznie różnią się mię­dzy sobą nie tylko pod względem budowy ciała i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, lecz także podatnością na leczenie odchudza­jące. Jedni w tych samych warunkach postępowania terapeutycz­nego chudną szybciej, inni dużo wolniej. W dużym stopniu jest to zależne od wielkości komórek tłuszczowych. Osoby, u których stwierdzono duże komórki tłuszczowe, chudną szybciej. Natomiast osoby, których komórki tłuszczowe są małe, ale jest ich więcej niż u ludzi szczupłych, są bardziej oporne na odchudzanie. Z ba­dań wynika, że w otyłości rozwijającej się w okresie wzrostu, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie, dochodzi do rozmnażania się komórek tłuszczowych, które raz powstałe pozostają do końca życia. Zjawisko to do pewnego stopnia tłumaczy fakt, że otyłość nabyta w dzieciństwie jest trudniejsza do leczenia niż rozwijają­ca się w wieku dojrzałym, kiedy to zasoby tkanki tłuszczowej wzrastają jedynie przez powiększanie się objętości poszczególnych komórek tłuszczowych. Otyłość, podobnie jak miażdżyca, jest problemem społecznym ze względu na powszechność jej występowania oraz na to, że sta­nowi czynnik usposabiający do cukrzycy, nadciśnienia, podwyż­szonego poziomu lipidów we krwi i chorób dróg żółciowych. Miażdżyca, otyłość i cukrzyca występują powszechnie w kra­jach ekonomicznie rozwiniętych. Na powstawanie tych schorzeń istotny wpływ mają czynniki środowiskowe, wśród których naj­ważniejszymi są: zwyczaje żywieniowe (wzrost spożycia wysoko­energetycznej żywności, głównie tłuszczów nasyconych i cukrow­ców prostych), mała aktywność fizyczna (zautomatyzowana praca, powszechne korzystanie z środków lokomocji, oglądanie telewi­zji), palenie papierosów, napięcia emocjonalne. Miażdżyca, oty­łość i cukrzyca często kojarzą się ze sobą, można je rozpatrywać jako konsekwencję nakładania się szkodliwego wpływu czynni­ków środowiska na wrodzoną podatność lub odosobnionego szkod­liwego działania środowiska na organizm. Z tego powodu bar­dzo właściwa wydaje się dla nich nazwa metabolicznych chorób cywilizacji. Ponieważ liczba zgonów z powodu tych chorób przewyższa znacznie umieralność z powodu innych schorzeń, miażdżyca, otyłość i cukrzyca zostały omówione w tym podręczniku szerzej. W leczeniu otyłości główną rolę odgrywa stosowanie diet ni-skoenergetycznych oraz zwiększenie wysiłku fizycznego. Bez uje­mnego bilansu energetycznego (mniejszy dowóz energii w poży­wieniu niż jej wydatkowanie) nie ma mowy o zrzuceniu nad­wagi. Ograniczenie spożycia pokarmów w ramach diety odchudza­jącej musi być znaczne, tj. mniej więcej do połowy dziennego zapotrzebowania energetycznego. Ponieważ dieta niskoenerge­tyczną musi zawierać prawidłową ilość białka, to ograniczeniu podlegają tłuszcze i cukrowce. Tak więc dieta niskoenergetyczną opisana w tym rozdziale jest dietą niskotłuszczową i niskocukro-wcową. Z tego powodu może być ona stosowana w kuracji od- chudzającej ludzi z hiperlipemia lub cukrzycą. Porównanie diety łatwo strawnej z dietami niskoenergetycznymi stosowanymi w żywieniu ludzi z nadwagą przedstawiono na rysunkach 14 i 15. Przy przygotowywaniu potraw w diecie niskoenergetycznej można w zasadzie stosować wszystkie techniki kulinarne. Jeśli otyłość kojarzy się ze schorzeniami przewodu pokarmowego, to dieta wówczas musi być łatwo strawna. Cennymi produktami przy przygotowaniu diety niskoenergetycznej mogą być owoce. Podział owoców w zależności od wartości energetycznej 100 g produktu przedstawia tabela 46. Tabela 48 Podział owoców w zależności od wartości energetycznej 100 g Niskoenergetyczne do 167 kJ (40 kcal) Srednioenergetyczne 167-0-250 kJ (40-060 kcal) ■ Wy sokoenergetyczn e ponad 250 kJ (60 kcal) Arbuzy agrest banany Cytryny borówki jeżyny Grejpfruty brzoskwinie porzeczki czarne Melony czarne jagody porzeczki czerwone Pomarańcze czereśnie renkiody Truskawki gruszki śliwki Mandarynki jabłka maliny morcie poziomki wiśnie ?.uiawiny W diecie niskoenergetycznej łatwo strawnej można podawać następujące potrawy na poszczególne posiłki: I śniadanie — mleko lub napój mleczny, zupa mleczna, pie­czywo mieszane, masło lub majonez, jajo goto­wane na miękko lub w koszulce, chuda wędli­na lub chudy twaróg, dodatek warzyw lub owoców. II śniadanie — surówka warzywna, twaróg z jabłkiem lub owoce z herbatnikiem. Obiad ■— zupy czyste warzywne bez ziemniaków, kasz, makaronów (np. barszcz czerwony, barszcz biały, zupa pomidorowa) lub zupy z dodatka­mi przewidzianymi w racji pokarmowej, po- Dzienna racja pokarmowa diety niskoenergetycznej iatwo strawnej (4200 kJ, tj. 1000 kcal) (białka 73 g, w tym białka zwierzęce 62 g, tłuszcze 35 g, cukrowce 100 g) Nazwa produktu . Ilość Przybliżona wartość energety­czna Zamienniki (pod względem wartości energetycznej) g kJ kcal Produkty zbożowe pieczywo mieszane (razowe i inne) 70 711 170 lub 50 g pieczywa +15 g mąki, kaszy lub maka­ronu Mleko i produkty mleczne mleko (2% tłuszczu) twaróg chudy 400 80 753 356 180 85 lub 175 g mleka (ok. 2/3 szklanki) Jaja (1 szt.) E0 293 70 lub 50 g chudego mięsa, drobiu, ryby lub 35 g chudej wędliny lub 65 g chudego twa­rogu Mięso, drób, ryby wędliny (bez odpad­ków) mięso, drób, ryby (chude) 140 816 195 lub 1 szt. jaja + 90 g mięsa lub 50 g chudej wędliny + 70 g mięsa wędliny (chude) 30 251 60 lub 45 g chudego mięsa, drobiu, ryby Masło 5 146 35 lub 20 g śmietanki lub 5 g oleju Inne tłuszcze olej sojowy 5 188 45 lub 5 g masła Ziemniaki (bez odpadków) 100 356 85 Warzywa (z odpadkami) 400 460 110 Owoce (z odpadkami) 100 209 50 Cukier 5 84 20 lub 6 g miodu lub 7 g dżemu Razem -10% ok. 4623 4200 1105 1C00 Tabela 48 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej łatwo strawnej (4200 kJ, tj. 1000 kcal) — wzór A Posi­łek Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal I śnia­danie kawa zbożowa z mlekiem (bez cu­kru) pieczywo masło wędliną owoce sezonowe kawa zbożowa mleko pieczywo masło wędlina chuda owoce sezonowe 200 30 3 30 50 402 310 92 247 105 96 74 22 59 25; 1156 276 II śnia­danie mleko pieczywo mieko pieczywo 200 , 20 402 205 98 49 607 145 Obiad zupa pomidorowa czysta ryba^w jarzynach ziemniaki owoce sezonowe włoszczyzna pomidory (lub koncen­trat pomidorowy 30-procentowy) koperek karmazyn (filety) warzywa mieszane olej ziemniaki (bez odpad­ków) owoce sezonowe 50 100 (10) 3 140 100 5 100 50 79 113 678 109 188 3C4 105 19 27 162 26 45 87 25 16S6 391 Pod­wie- kompot z jabłek jabłka cukier 150 5 . 301 84 72 20 czorek 385 92 Kola­cja kluski kładzione z sera herbata (bez cukru) twaróg chudy jajo (1 szt.) mąka masło herbata 80 50 15 2 347 293 217 63 83 70 52 15 ! 920 220 Razem — 10% ok. 4703 4200 1124 1000 trawy z chudego mięsa, drobiu, ryb — gotowa­ne, pieczone w pergaminie lub w formie budy- niów, potrawy z twarogu, warzywa gotowa­ne lub surówki z dodatkiem oleju, owoce. Podwieczorek — pieczywo z twarogiem lub wędliną, mus owoco­wy z herbatnikiem, napój owocowy lub owoce. Kolacja —■ ryba lub drób w galarecie, ryba po grecku, le- niwe pierogi z bardzo małym dodatkiem mą­ki, sałatka jarzynowa (jeśli równocześnie jest podana wędlina), twaróg lub inny produkt za­wierający białko zwierzęce, omlet na parze ze Rość Wartość Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu energet. g kJ kcal I śnia- herbata z mlekiem herbata _ _ danie (bez cukru) mleko 200 402 98 pieczywo pieczywo 30 310 74 jajo na miękko jajo (1 szt.) 50 293 70 owoce sezonowe owoce sezonowe 100 205 49 1210 289 II śnia- pieczywo pieczywo 20 205 49 danie masło masło 3 92 22 twaróg chudy twaróg chudy 40 178 42 herbata (bez cukrti) herbata — — — 473 113 Obiad zupa jarzynowa warzywa mieszane 200 222 53 wołowina b/k 140 — — mięso gotowane mięso z zupy — 816 195 ziemniaki ziemniaki (bez odpad- ków) 100 364 87 surówka z warzyw warzywa sezonowe 100 109 26 sezonowych tlej 6 188 40 cukier 2 33 8 1732 414 Pod- jabłko pieczone jabłko 100 201 48 wie- cukier 3 50 12 czorek twaróg chudy twaróg chudy 40 176 42 427 102 Kolacja pieczywo pieczywo 20 205 49 masło masło 2 63 15 wędlina wędlina chuda 30 247 59 zsiadłe mleko zsiadłe mleko 200 402 96 917 219 Razem 4759 1137 —10% ok. 4200 1000 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej łatwo strawnej (4200 kJ, tj. 1000 kcal) — wzór B szpinakiem, pieczywo, napój mleczny, owoco­wy lub herbata (z cytryną). W tabelach 47-f-56 są przedstawione dzienne racje pokarmowe-i przykładowe jadłospisy dla diety niskoenergetycznej o wartości energetycznej 4200 i 6300 kJ (1000 i 1500 kcal). Zostały one opra- Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal i śnia­danie kawa zbożowa z mle­kiem (bez cukru) pieczywo masło wędlina twaróg chudy mleko kawa zbożowa pieczywo masło wędlina chuda twaróg chudy 150 20 3 25 80 301 205 92 205 347 72 49 22 49 83 1150 275 ii śnia­danie pieczywo wędlina sok pomidorowy pieczywo wędlina chuda sok pomidorowy 15~ 30 100 155 247 96 37 59 23 498 119 Obiad zupa koperkowa pulpet z mięsa ziemniaki marchew z wody włoszczyzna koperek mleko cielęcina b/k lub wo­łowina bułka czerstwa jajo (1 szt.) włoszczyzna ziemniaki (bez odpad­ków) marchew 50 5 1C0 100 10 50 50. 100 100 79 13 201 485 105 293 79 364 126 19 3 48 116 25 70 19 87 30 1745 417 Pod- ^wie czorek surówka z sezono­wych warzyw mieszanych warzywa mieszane olej cukier 100 5 2 109 188 33 26 45 8 330 79 Kolacja ryż z owocami mleko ryż masło owoce cukier mleko 20 2 100 3 150 293 63 205 50 301 70 15 49 12 72 912 218 Razem —10% ok. 4635 4200 1108 1000 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej łatwo strawnej (4200 kJ, tj. 1000 kcal) — wzór C cowane w Zakładzie Patofizjologii Klinicznej i Dietetyki Insty­tutu Żywności i Żywienia. Kierownik: prof. dr hab. n. med. W. B. Szostak. Tabela 51 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej łatwo strawnej (4200 kJ, tj 1000 kcal) — wzór D Rość Wartość Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu energet. g kJ kcal I śnia- mleko mleko . 200 402 96 danie pieczywo pieczywo 25 255 61 wędlina wędlina chuda 45 368 88 1025 245 II śnia- pieczywo pieczywo 10 105 25 danie twaróg chudy twaróg chudy 80 347 83 sok jabłkowy lub sok jabłkowy 100 159 38 inny bez cukru 611 146 Obiad rosół z kurczaka włoszczyzna 100 159 38 kurczak 120 — — kasza manna 10 146 35 kurczak gotowany kurczak z rosołu — 598 143 ziemniaki z ma- ziemniaki (bez odpad- słem ków) 100 364 87 masło 3 92 22 jabłko pieczone jabłko 100 201 48 cukier puder 2 33 8 1593 381 Pod- mleko mieko 150 301 72 wie- ciasto drożdżowe ciasto drożdżowe czorek zwykłe zwykłe 15 176 42 477 114 Kolacja omlet naturalny jajo (1 szt.) 50 293 70 na parze mleko 50 100 24 masło 2 63 15 szpinak szpinak 200 159 38 olej 5 188 45 mąka 5 71 17 herbata herbata, cukier 3 50 12 924 221 Razem 4630 1107 —10% ok. 4200 10.0 Nazwa produktu Ilość Przybliżona wartość enerset. Zamienniki (pod względem wartości energetycznej) g kJ kcal Produkty zbożowe pieczywo mieszane >* mąka i makarony 150 20 1464 293 350 70 lub 30 g pieczywa lub 20 g kaszy kasze różne , 15 230 55 lub 20 g pieczywa lub 15 g mąki Mleko i produkty mleczne mleko (2% tłuszczu) twaróg chudy 400 80 795 356 190 85 lub 175 g mleka (2/3 szklanki) Jajo (1 szt.) 50 293 70 lub 50 g chudego mięsa, drobiu, ryby lub 35 g chudej wędliny lub 65 g chudego twarogu Mięso, drób, ryby, wędli­ny (bez odpadków) mięso, drób, ryby chude wędliny chude 100 25 586 201 140 50 lub 2 szt. jaj lub 70 g chudej wędliny lub 40 g chudego mięsa, drobiu, ryby Masło 8 251 60 lub 8 g oleju Inne tłuszcze olej sojowy 10 377 90 lub 10 g masła Ziemniaki (bez odpadków) 200 711 170 Warzywa i owoce (z od­padkami) warzywa owcee 400 100 440 209 105 60 Cukier i słodycze cukier dżem 25 20 418 230 100 55 lub 30 g miodu lub 35 g dżemu , lub 15 g cukru Razem -10% ok. 6862 6300 1640 1500 Dzienna racja pokarmowa diety niskoenergetycznej (6300 kJ, tj. 1500 kcal) (białka 90 g, tłuszcze 54 g, cukrowce 70 g) Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej (6300 kJ, tj. 1500 kcal) — wzór a Po­siłek Nazwa potrawy Nazwa'produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal I śnia­danie kawa z mlekiem pieczywo masło wędlina owoc sezonowy mleko kawa zbożowa cukier pieczywo masło wędlina chuda owoc sezonowy 200 5 10 65 3 25 100 402 167 665 92 209 205 96 40 159 22 50 49 1740 416 II śnia danie mleko pieczywo masło mleko pieczywo masło 200 25 2 402 255 63 96 61 15 720 172 Obiad krupnik ryba w warzywach ziemniaki owoce sezonowe z cukrem (ja­błko pieczone z cukrem, trus­kawki świeże lub mrożone z cukrem) włoszczyzna kasza jęczmienna dorsz (bez odpadków) warzywa mieszane olej mąka ziemniaki owoce sezonowe cukier 50 25 100 150 10 5 200 100 10' 79 360 293 163 377 71 728 205 167 19 86 70 39 90 17 174 49 40 •—- 2443- 584 Pod­wie­czorek kompot z jabłek herbatniki jabłka cukier herbatniki 100 10 20 201 167 343 48 40 82 711 170 Ko- '% lacja leniwe pierogi pieczywo herbata twaróg chudy jajo mąka masło bułka paryska herbata, cukier 80 50 15 3 30 10 347 293 218 92 314 167 83 70 52 22 75 40 1431 342 Razem — 10% ok. 7045 6300 1684 1500 ćwiczenia 1. Ułożyć jadłospis diety niskoenergetycznej o zawartości 5000 kJ (1200 kcal). Po­siłek Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość Wartość energet. g kJ kcal I śnia­danie herbata z mlekiem pieczywo masło jajo na miękko owoce sezonowe mleko herbata, cukier pieczywo masło jajo owoce sezonowe 200 10 65 2 50 100 402 167 665 63 293 205 96 40 159 15 70 49 1795 429 II śnia­danie pieczywo masło twaróg chudy herbata pieczywo masło twaróg chudy herbata, cukier 30 3 40 10 314 92 176 167 75 22 42 40 749 179 Obiad zupa jarzynowa z kaszą mięso "gotowane ziemniaki surówka z warzyw sezonowych wołowina bez kości warzywa mieszane kasza jęczmienna mięso z zupy masło ziemniaki (bez odpad­ków) warzywa sezonowe olej cukier 100 200 15 3 200 100 10 5 218 213 586 92 728 109 377 84 52 51 140 22 174 26 90 20 2407 575 Pod­wie­czorek jabłko pieczone z dżemem twaróg chudy jabłka dżem twaróg chudy 100 20 40 201 222 176 48 53 42 599 143 Ko­lacja makaron na mleku pieczywo wędlina makaron mleko pieczywo wędlina chuda 30 200 40 25 479 402 418 209 113 96 100 50 1502 359 Razem — 108/o ok. 7052 6300 1685 1500 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej (8308 kJ, 1500 kcal) — wzór B ■ Tabela 55 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej (6300 kJ, tj. 1500 kcal) — wzór C Ilość Wartość Posiłek Nazwa potrawy Nazwa produktu energet. g kJ kcal I śnia- kawa z mlekiem mleko 150 301 72 danie kawa zbożowa 5 — cukier 10 167 40 pieczywo mieszane pieczywo mieszane 60 615 147 masło masło 3 92 22 twaróg chudy twaróg chudy 80 347 83 dżem dżem 20 ' 222 53 1744 417 II śnia- pieczywo pieczywo 35 360 86 danie wędlina wędlina chuda 25 209 50 sok pomidorowy sok pomidorowy 100 96 23 665 3 59 Obiad zupa koperkowa włoszczyzna 50 79 19 z lanymi klu- koperek 5 13 3 skami mleko 100 201 48 jajo (1/2 szt.) 25 146 35> mąka 15 218 52 pulpet z mięsa cielęcina b/k lub wo- łowina 100 485 116 bułka 20 209 50 jajo (1/2 szt.) 25 v146 35 włoszczyzna 50 79 19 ziemniaki ziemniaki (bez odpad- ków) 200 728 174 marchew z wody marchew 100' 126 30 243b 581 Pod- surówka z warzyw warzywa mieszane 100 109 26 wie- mieszanych olej 10 377 90 czorek cukier 2 33 8 pieczywo pieczywo 20 209 50 728 174 Kolacja ryż z owocami ryż 30 434 105 masło 5 155 37 owoce 100 205 49 cukier . 15 251 60 mleko mleko 150 301 72 ■ 1351 323 fezem 6918 1654 —10% ok. 6300 1500 Posiłek - Nazwa potrawy Nazwa produktu Ilość W.irtość energet. g kJ kcal I śnia­danie płatki owsiane na mleku pieczywo masło wędlina mleko płatki owsiane cukier pieczywo masło wędlina chuda 200 15 10 70 2 25 402 247 167 720 63 209 96 59 40 172 15 50 1 808 432 II śnia­danie pieczywo twaróg chudy sok wielowarzyw- ny pieczywo twaróg chudy sok wielowarzywny 25 80 100 255 347 96 61 83 23 698 167 Obiad rosół z makaronem sztuka mięsa ziemniaki surówka z warzyw sezonowych włoszczyzna wołowina (na sztukę mięsa) makaron wołowina ziemniaki warzywa sezonowe olej cukier 100 100 20 200 100 10 5 159 293 586 728 109 377 84 38 70 140 174 26 90 20 2 336 558 Pod­wie­czorek mleko ciasto drożdżowe z dżemem mleko ciasto drożdżowe dżem 150 20 20 301 234 230 72 56 55 765 183 Kolacja omlet naturalny na parze ze szpi­nakiem pieczywo masło herbata owoce sezonowe jaj (1 szt.) mleko masło szpinak masło mąka bułka paryska masło herbata, cukier owoce sezonowe 50 50 2 100 2 5 30 2 10 100 293 100 63 79 63 75 314 63 167 205 70 24 15 19 15 18 75 15 40 49 1 422 340 Razem 1 — 10°/o ok. 1 7 029 i 5 300 1 1 680 1 500 Jadłospis przykładowy diety niskoenergetycznej (6300 kJ, tj. 1500 kcal) — wzór D Ułożyć jadłospis diety niskoenergetycznej o zawartości 6700 kJ (1600 kcal). Obliczyć wartość odżywczą diety niskoenergetycznej o zawartości 4200 kJ (1000 kcal) — wzór A, B, C lub D. Wykonać jadłospis diety niskoenergetycznej o zawartości 4200 kJ (1000 kcal) — wzór A, B, C lub D.