Diety

Układ krwionośny dorosłego człowieka mieści w sobie 4,5-^5,5 dm* krwi. Głównym składnikiem krwi jest woda, w której są rozpuszczone liczne substancje: sole (np. sól kuchenna), glukoza, substancje białkowe, tłuszczowe i inne. Ten wodny roztwór róż­nych substancji nosi nazwę osocza krwi. Osocze krwi stano­wi płynne środowisko dla krwinek. Krwinki są tworami ko­mórkowymi o wymiarach kilku mikrometrów, dlatego są nie­widzialne gołym okiem. W 1 mm3 krwi dorosłego człowieka znajduje się 4,5-r-5 milio­nów krwinek czerwonych (erytrocytów). Ponieważ, jak już po­wiedziano, łączna objętość krwi wynosi przeciętnie 5 dm3, do­rosły człowiek ma ok. 25 bilionów krwinek czerwonych. Co minu­tę ginie 130-M60 milionów erytrocytów, a na ich miejsce powstają nowe, wytworzone przez szpik zawarty w kościach, zdolne do wy­konywania swoich czynności w czasie 100-M20 dni. Charakterystyczną właściwością krwinek czerwonych jest zawartość w nich barwnika, zwanego hemoglobiną. Od niego właśnie pochodzi czerwone zabarwienie krwi. Zawartość hemo­globiny we krwi wynosi 14-M6g%. Cząsteczka hemoglobiny jest zbudowana z dwóch części, z hemu zawierającego żelazo oraz g białka, zwanego globiną. Zadaniem hemoglobiny jest przenosze-jiie tlenu z płuc do tkanek i narządów całego ustroju oraz odpro­wadzenie powstałego w procesach spalania dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Hemoglobina transportuje ponad 99% tlenu zawartego we krwi i odprowadza do płuc ok. 50% C02 uwodnio­nego w tkankach. Łączenie się hemoglobiny z tlenem (utlenowa-nie) odbywa się w płucach, w których dzięki procesowi oddycha- nia istnieje stały dopływ tlenu z powietrza. Połączenie hemoglo­biny z tlenem jest mało trwałe i łatwo ulega rozkładowi we wszystkich tkankach i narządach ciała. ' W komórkach tkankowych odbywają się skomplikowane prze­miany biochemiczne, które są źródłem energii niezbędnej do speł­nienia przez tkanki właściwych im funkcji. Całokształt tych prze­mian nazywa się przemianą materii albo z języka, greckiego — metabolizmem. W toku przemiany materii ulegają przeróbce róż­ne substancje odżywcze dostarczone do komórek. Wszystkie te procesy wymagają dostarczenia tlenu. Szpik może tworzyć nowe krwinki czerwone pod warunkiem dysponowania odpowiednimi substancjami. Surowcem do budo­wy erytrocytów są przede wszystkim białka. Pochodzą one z po­karmów. Niedobór ich występuje w wypadku głodzenia. Produk­cja hemoglobiny zależy od dostatecznego dostarczenia żelaza, biał­ka i substancji katalizujących, jak miedź, witamina B6. Dla syntezy hemoglobiny ma znaczenie nie tylko dostarcze­nie żelaza, ale i gospodarowanie tym pierwiastkiem. Żelazo po­wstałe z rozpadu krwinek czerwonych jest w ustroju zatrzymy­wane i wykorzystywane przez szpik do syntezy nowej hemoglo­biny. Niedokrwistością nazywa się stan chorobowy cechu­jący się zmniejszeniem w jednostce objętości krwi liczby krwi­nek czerwonych i hemoglobiny poniżej normy. Z punktu widzenia dietetyki są rozważane dwa rodzaje nie­dokrwistości: niedokrwistość niedobarwliwa, spowodowana niedoborem żelaza, niedokrwistość nadbarwliwa, spowodowana niedoborem wi­taminy B12 i kwasu foliowego.